Yönetmelikteki tanımlama ile “deney”: bilimsel amaçlarla canlı hayvanlar üzerinde gerçekleştirilecek her türlü prosedür veya prosedürler bütünüdür. Bu bilimsel amaçlar şu şekilde sıralanır:
  • Temel araştırmalar
  • İnsan, hayvan veya bitkilerdeki hastalık, sağlık bozuklukları ve diğer anormalliklerin önlenmesi, tanı, tedavisi, veya bunlardan kaçınma, fizyolojik bozuklukların incelenmesi, belirlenmesi, düzeltilmesi veya modifikasyonu
  • Tarımsal amaçla yetiştirilen hayvanların üretim şartlarının iyileştirilmesi ve hayvan refahı
  • Yukarıdakilerden herhangi biri için ilaçlar, gıda ve yem hammaddeleri, başka maddeler ve ürünlerin kalite, etkinlik ve güvenilirliklerinin test edilmesiİnsan ve hayvan sağlığı ve refahı için doğal çevrenin korunması
  • Türlerin korunmasını amaçlayan araştırmalar
  • Mesleki becerilerin kazandırılması, sürdürülmesi veya geliştirilmesi için yüksek öğrenim veya eğitimi
  • Adli tıp soruşturmaları
  • Fare
  • Sıçan
  • Kobay
  • Suriye Hamster’ı
  • Çin Hamster’ı
  • Moğolistan Gerbili
  • Tavşan
  • Köpek
  • Kedi
  • İnsandışı tüm primatlar (maymun türleri)
  • Kurbağa
  • Zebra Balığı

Hayvan sağlığı ve refahı gibi çalışmalara ihtiyaç duyulması ve çalışmanın amacının sadece başıboş hayvan kullanılarak gerçekleştirilebileceğine dair bilimsel gerçekler sunulması halinde, kedi köpek gibi evcil türlerin sokakta başıboş olanları deneylerde kullanılabilir (Yönetmelik Md.11/c)
Yapılan deneyin içeriğine göre; deneyin sonucunu etkileyecek anestezi kullanımına uygunsuz bir durum olmadığı müddetçe, deney genel ya da lokal uyuşturma ile yapılır. Şiddetli ağrılara yol açabilecek uygulamalar, anestezi altında yapılır. Anestezinin geçmeye başlaması durumunda, -prosedürün amacına uygun olması şartıyla- ameliyat sırası ya da sonrasında analjeziklerle veya başka ağrı kesici yöntemlerle tedavi edilir. Ancak öncelik prosedürün sağlıklı şekilde yürümesidir, hayvanın yaşadığı acı ya da ıstırap ikinci plandadır.
"Şiddet Kategorileri", deney prosedürünün hayvanda yarattığı olumsuz etkileri sınıflandırmaya yarar ve buna göre, sorumlu veteriner hekim hayvanın yaşamına devam edip etmeyeceğine ya da başka deneylerde kullanılıp kullanılmayacağına karar verir.

Düzelmez: Genel anestezi altında gerçekleştirilen ve hayvanın bilincinin açılmasının beklenmediği deney prosedürleri

Hafif: Hayvanın kısa süreyle hafif ağrı, eziyet ve sıkıntı çekmesinin mümkün olduğu, genel durumunda önemli bir bozulmaya yol açmayacal deney prosedürleri

Orta: Hayvanın kısa süreyle orta düzeyde ağrı, eziyet ve sıkıntı çekmesinin ya da uzun süreyle hafif ağrı, eziyet ve sıkıntı çekmesinin mümkün olduğu, genel durumunun orta düzeyde bozulacağı deney prosedürleri

Şiddetli: Hayvanın kısa süreyle şiddetli ağrı, eziyet ve sıkıntı çekmesinin ya da uzun süreyle orta düzeyde ağrı, eziyet ve sıkıntı çekmesinin mümkün olduğu, genel durumunda şiddetli düzeyde bozulmaya yol açacak deney prosedürleri
Öncesinde bir ya da birkaç deneyde kullanılan hayvan; önceki deneylerin şiddeti hafif veya orta ise genel sağlık durumu tamamen eskiye dönmüşse, yeni deney hafif-orta ya da düzelmez olarak sınıflandırılmış ise veteriner hekim tarafından uygun bulunuyorsa yeniden denek olarak kullanılabilir.
Deneyin sonunda, veteriner hekimin vereceği karara göre; sağlık durumuna uygun barınma ve bakılma hizmeti sağlanır. Hayvan orta veya şiddetli acı, eziyet, ıstırap yaşıyor ve kalıcı hasar var ise öldürülür. (Md.14/2)
BALIK:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı (ötanazi)
Özel ekipmanıyla elektroşok

AMFİBİ:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Özel ekipmanıyla elektroşok

SÜRÜNGEN:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Şok tabancası (büyük sürüngenlerde)
Uygun tüfek-tabanca ile (deneyimli nişancılar tarafından saha şartlarında)

KEDİ:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Özel ekipmanıyla elektroşok
Beyin sarsıntısı/kafaya darbe (sadece yeni doğanlarda)
Uygun tüfek-tabanca ile (deneyimli nişancılar tarafından saha şartlarında)

KÖPEK:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Özel ekipmanıyla elektroşok
Beyin sarsıntısı/kafaya darbe (sadece yeni doğanlarda)
Uygun tüfek-tabanca ile (deneyimli nişancılar tarafından saha şartlarında)

TAVŞAN:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Boyun Dislokasyonu (1kg. altındaki ve 150gr üstündekilere sakinleştirici verilerek)
Beyin sarsıntısı/kafaya darbe (1kg. altındaki ve 150gr üstündekilere sakinleştirici verilerek)

DAĞ GELİNCİĞİ:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Özel ekipmanıyla elektroşok
Beyin sarsıntısı/kafaya darbe (sadece yeni doğanlarda)
Uygun tüfek-tabanca ile (deneyimli nişancılar tarafından saha şartlarında)

TİLKİ:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Özel ekipmanıyla elektroşok
Beyin sarsıntısı/kafaya darbe (sadece yeni doğanlarda)
Uygun tüfek-tabanca ile (deneyimli nişancılar tarafından saha şartlarında)

KANATLI:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Özel ekipmanıyla elektroşok
Boyun Dislokasyonu (1kg. altındaki ve 200gr üstündekilere sakinleştirici verilerek)
Beyin sarsıntısı/kafaya darbe (5kg.altındaki kanatlılarda)
Başın Kesilmesi (sadece 250gr altındakilerde)

KEMİRGEN:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Karbondioksit (yalnızca yenidoğan evresinden sonraki kemirgenlerde)
Boyun Dislokasyonu (1kg. altındaki ve 150gr üstündekilere sakinleştirici verilerek)
Beyin sarsıntısı/kafaya darbe (1kg altındaki kemirgenlerde)
Başın kesilmesi (diğer yöntemler mümkün olmadığında)

BÜYÜK MEMELİLER:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
Özel ekipmanıyla elektroşok
İnert Gazlar (sadece domuzlarda)
Uygun tüfek-tabanca ile (deneyimli nişancılar tarafından saha şartlarında)

İNSANDIŞI PRİMATLAR:
Gerekli durumda önceden sakinleştirici verilerek anestezi doz aşımı
1959 yılında, W.M.S.Russell ve R.L.Burch tarafından 'İnsani Deney Teknikleri' kitabında bahsedilen ve günümüzde hayvan deneyleriyle ilgili olmazsa olmaz kabul edilen ilkelerdir:

Replacement: (Değiştirme) Mümkün olduğu durumlarda, bilimsel amaçlar için hayvanların kullanılmadığı yöntemlerle çalışma gerekliliğini ifade eder.

Reduction: (Azaltma) Araştırmacıya, daha az ya da aynı sayıda hayvandan yeterli ve karşılaştırmalı bilgi elde etmeyi önerir.

Refinement: (İyileştirme) Olası acı, stresin azaltılması ve laboratuvar hayvanlarının yaşam koşullarının olabildiğince iyileştirilmesi gerekliliğini ifade eder.
Hayvan Deneyleri Merkezi Etik Kurulu (HADMEK), 3 ayda bir Bakanlık başkanlığında toplanan 21 kişilik kuruldur. Hayvan deneyleriyle ilgili ülkemizdeki en yetkili mercidir. Görevleri:
  • Deney hayvanlarının kullanılmasına dair etik ilkeleri belirlemek
  • Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulları’nın (HADYEK) yönergelerini onaylamak/feshetmek, bunları denetleyerek yıllık raporları değerlendirmek
  • Tüm kurum ve kuruluşlardaki yerel etik kurulları ve laboratuvarlardaki koşulları ilgili yönetmeliğe göre denetlemek
  • Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak deney hayvanı kullanılmasını engellemek
  • Yerel etik kurullardaki tüm personelin eğitimiyle ilgili programları belirlemek
  • Eğitim programları düzenlemek
  • Ülke çapında kullanılan deney hayvanlarıyla ilgili yıllık istatistik bilgileri toplamak
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürü (daimi üye)
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdür Yardımcısı (daimi üye)
Doğa Koruma ve Milli Parklar Daire Başkanı (daimi üye)
Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürü (daimi üye)
Orman ve Su İşleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliğinden bir üye (daimi üye)
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'ndan üç temsilci
Sağlık Bakanlığı'ndan üç temsilci
Veteriner Fakültelerinden üç öğretim üyesi
Tıp Fakültelerinden üç öğretim üyesi
Türk Tabipleri Birliği'nden bir temsilci
Türk Veteriner Hekimleri Birliği'nden bir temsilci
TÜBİTAK'tan bir Veteriner Hekim Temsilci
Hayvanları Korumaya Yönelik Sivil Toplum Örgütlerinden bir üye

* Daimi üyeler dışındaki üyelerin görev süresi 4 yıldır.
Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (HADYEK), deney hayvanı ünitesi olan resmi ve özel kurumlarda bulunması gereken iç denetimle görevli kuruldur. Yönergesi HADMEK tarafından onaylandıktan sonra faaliyete başlar ve gene aynı kurul tarafından denetlenir. Ayda en az bir defa toplanır. Deneylerde kullanılan hayvanlarla ilgili her türlü bilgi, form ve kayıt, sorumlu veteriner hekim tarafından tutulur ve 5 yıl süreyle saklanması zorunludur.

En az 5, en çok 21 kişiden oluşur: deney hayvanı kullanım sertifikasına sahip ve hayvan deneyleri konusunda en az 1 yıl deneyimli bir veteriner hekim, kurum içinde deney hayvanları ile çalışma yapan birimlerden bir temsilci, kuruluş ile herhangi bir ilişkisi olmayan-kendi ve 1. dereceden yakını hayvanlar üzerinde deneysel çalışma yapmayan bir TC vatandaşı, kuruluş ile herhangi bir ilişkisi olmayan, Sivil Toplum Örgütü üyesi bir TC vatandaşı. Üyeleri, yüksek öğretim kurumlarında rektör, özel kurum ve kuruluşlarda ise en üst düzeydeki yönetici onayıyla atanır. Üyelerin görev süresi 4 yıldır, görev süresi dolan üye yeniden atanabilir. Görevleri:
  • HADMEK’in belirlediği etik ilkeler çerçevesinde kendi yönergesini hazırlamak
  • Deney protokollerini onaylamak ya da gerekçeli olarak reddetmek
  • Kurum içinde 3R ilkesine uyulup uyulmadığını denetlemek ve gerekli düzenlemeleri yapmak
  • Alternatif yöntemlerin geliştirilmesine katkıda bulunacak araştırmaları teşvik etmek
  • Onayladığı deney protokollerine uyulmasını sağlamak ve gerektiğinde çalışmayı sonlandırmak
  • Personelin eğitimine yönelik çalışmalar yapmak ve gerektiğinde en az 30 gün önceden bildirmek suretiyle sertifika programları düzenlemek ve sertifika alanları da HADMEK’e bildirmek
  • Deney hayvanlarının üretim, barındırma ve nakil şartlarını ve laboratuvar ortamını etik yönden değerlendirmek
  • Deney hayvanı kullanımıyla ilgili olarak yıllık istatistik raporları tutarak bunları HADMEK’e bildirmek
  • 5199 çerçevesinde, deney hayvanlarının kayıt altına alınmasını sağlamak
  • Deneylerde kullanılan hayvanların, prosedür sonrası sahiplendirilmesi ya da çiftçilik sistemine dahil edilmesi hakkında karar vermek
* Yukarıdaki bilgiler, deneyle ilgili yasal metinlerden (Hayvan Deneyleri Etik Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik-Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik) alınmıştır.